Flags

Porady

Bioasekuracja stacji inseminacji oraz ferm trzody chlewnej11.09.2014

Źródło: Trzoda Chlewna

www.trzoda-chlewna.com.pl

Bioasekurację można zdefiniować jako zespół działań mający na celu zminimalizowanie ryzyka wprowadzenia i późniejszego szerzenia się czynników patogennych na fermie. Bioasekuracja ma zapobiegać wystąpieniu chorób na fermie poprzez wyeliminowanie lub maksymalne ograniczenie potencjalnych źródeł chorób.

Wprowadzenie kompleksowego programu prewencji do fermy poprawia wyniki produkcyjno-ekonomiczne fermy, a wydatki na leczenie zmniejszą się. Bardzo korzystne jest to, że bioasekuracja umożliwia zredukowanie ilości pozostałości leków i antybiotyków w tuszach wieprzowych. Rygorystyczny program bioasekuracji jest niezbędnym elementem funkcjonowania stacji inseminacji. Z tego typu jednostek produkcyjnych, dawki nasienia wysyłane są do wielu klientów, do wielu różnych ferm, często na duże odległości, co powoduje, że ryzyko przeniesienia chorób zakaźnych w krótkim czasie jest zdecydowanie większe niż w przypadku ferm produkujących żywe zwierzęta. By uniknąć tego typu ryzyka, legislacja ustaliła (a klientela wymusiła) bardzo wysokie wymagania sanitarne dla zwierząt utrzymywanych w stacjach inseminacji określone rozporządzeniami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych wymagań weterynaryjnych mających zastosowanie do nasienia świń (Dz.U.04.100.1017) oraz ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. Nr 69, poz. 625). Spełnienie tych warunków wymaga wprowadzenia i ścisłego przestrzegania środków zapobiegawczych.
Najważniejsze punkty programu bioasekuracji ferm to:
1. Lokalizacja fermy
2. Konstrukcja budynku
3. Kontrola obecności zwierząt niepożądanych (dzikie zwierzęta, ptaki, szczury, myszy, insekty, itp.)
4. Program czyszczenia i dezynfekcji fermy oraz sprzętów inwentarskich
5. Kontrola wizyt na fermie
6. Kwarantanna i system całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste
7. Program zabiegów i szczepień
8. Sposób utylizacji odpadów.

Lokalizacja i konstrukcja budynku
Jednym z najważniejszych czynników, jaki trzeba mieć na uwadze jest lokalizacja stacji inseminacji. Niezależnie od strefy geograficznej i zorientowania w terenie (względem: stron świata, wiejących wiatrów w danej strefie) decydującym dla bioasekuracji chlewni jest jej położenie względem innych obiektów inwentarskich bądź obiektów potencjalnego zagrożenia sanitarnego. Nie tylko zagęszczenie produkcji w regionie jest ważne. Istotny jest również typ produkcji (tuczarnie, fermy zarodowe, inne stacje inseminacji), odległość od innych ferm trzody chlewnej, obecność ferm utrzymujące inne gatunki zwierząt. Znaczenie ma również bliska obecność rzeźni, zakładów mięsnych, zakładów utylizacji odpadów rzeźnianych, wysypisk śmieci (Tab. 1).
Kolejnym ważnym czynnikiem mającym wpływ na ryzyko sanitarne jest odległość fermy od szlaków komunikacyjnych i typ dróg w pobliżu (drogi lokalne, drogi tranzytowe). Idealnym rozwiązaniem jest dysponowanie przez stację inseminacji czy fermę trzody prywatną drogą dojazdową. Jest ona uczęszczana jedynie przez pracowników fermy i samochody dostawcze (w miarę możliwości drogi powinny być wyasfaltowane), a to ogranicza znacząco ryzyko sanitarne dla obiektu.
Im ferma będzie bardziej odizolowana od zabudowań ludzkich, innych ferm i dróg przejazdowych tym ryzyko sanitarne będzie mniejsze. Dodatkową ochronę stanowią bariery naturalne takie jak lasy czy ukształtowanie terenu (Fot. 1).
Konstrukcja budynku powinna uwzględniać warunki dobrostanu zwierząt, ergonomię pracy oraz oczywiście wymogi bioasekuracji. Budynek musi być dobrze izolowany, co oznacza, że wejścia, stropy czy powały powinny uniemożliwić wtargnięcie zwierząt do chlewni. Okna powinny być zabezpieczone moskitierami, które chronią wnętrze budynku przed owadami i ptakami.
Wszelkie obce zwierzęta obecne na fermie są potencjalnymi nosicielami chorób, z tego względu teren obiektu powinien być szczelnie ogrodzony płotem na betonowej podmurówce. Na terenie fermy powinien obowiązywać bezwzględny zakaz wprowadzania zwierząt towarzyszących (psy, koty). W celu uniknięcia plagi gryzoni zaleca się regularne wycinanie rozrastającej się w obejściu roślinności. W sposób szczególny należy dbać o czystość w magazynach paszowych. Zaleca się podpisanie stałego kontraktu z firmą wyspecjalizowaną w przeprowadzaniu dezynfekcji, dezynsekcji i deratyzacji (DDD). Stosując środki owadobójcze, należy używać preparatów działających na wszystkie formy insektów. Szacuje się, że około 90% insektów na fermie występuje jako postaci larwalne.

Dezynfekcja
Zrealizowanie pełnego programu utrzymania środowiska wolnego od patogenów nie jest możliwe bez właściwego czyszczenia i dezynfekcji. Przestrzeganie zasady całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste zdecydowanie ułatwia utrzymanie higieny oraz zwiększa efektywność zabiegów dezynfekcyjnych. Dezynfekcja jest wydajna wtedy, kiedy jest stosowana w pomieszczeniach i na powierzchniach uprzednio wyczyszczonych. Resztki materii organicznej i substancje tłuste działają ochronnie na mikroorganizmy i zmniejszają aktywność preparatu, dlatego przed zabiegiem należy je bezwzględnie usunąć.
Kolejność czynności związanych z przeprowadzeniem dezynfekcji:
 Wynieść wszystkie sprzęty możliwe do przeniesienia (np. karmniki przenośne)
 Otworzyć lub rozmontować wszystkie możliwe sprzęty, których powierzchnia może być trudna do umycia (wentylatory, karmniki, itp.)
 Usunąć na sucho pozostałości materii organicznej (odchody, resztki paszy)
 Opróżnić kanały gnojowe
 Zmyć powierzchnie stosując środki myjące powierzchniowo czynne, przeznaczone do użytku w budynkach inwentarskich (odtłuszczenie powierzchni)
 Pozostawić pianę przez 20 – 30 min.
 Zmyć pianę oraz zanieczyszczenia gorącą wodą pod ciśnieniem (temp. min. 70oC, ciśnienie max 35 bar)
 Zastosować środek dezynfekujący o szerokim spektrum działania (zraszacz, zamgławiacz)
 Pozostawić pomieszczenie do całkowitego wyschnięcia
 Wszystkie sprzęty, które były wyniesione na czas dezynfekcji, umyć detergentem oraz wydezynfekować.

Przy wyborze środka dezynfekującego należy mieć na uwadze:
1. Sposób i spektrum działania.
2. Wpływ temperatury (w przypadku środków dezynfekujących na bazie jodu i chloru nie należy stosować roztworu na gorąco, gdyż wysokie temperatury inaktywują substancje czynne), pH i / lub twardość wody na bazie, której przygotowuje się roztwór.
3. Bezpieczeństwo stosowania: toksyczność, czy środek jest drażniący, żrący, itp.
4. Skuteczność w obecności materii organicznej
5. Czas działania
W stacjach inseminacji z przyczyn organizacyjnych i w związku ze specyfiką danej jednostki, dezynfekcję przeprowadza się zazwyczaj w obecności zwierząt. Z tego względu należy szczególnie uważnie kontrolować przydatność danego preparatu do stosowania w chlewni zasiedlonej. Ponadto, trzeba pamiętać o okresowej rotacji preparatów dezynfekcyjnych, uwzględniając obecny w nim składnik aktywny, celem nie dopuszczenia do wytworzenia oporności patogenów.

Kontrola wizyt na fermie
Ograniczenie wstępu osób postronnych na fermę jest bezwzględnie konieczne. Furtka i brama prowadzące do obiektu powinny być zawsze zamknięte i odpowiednio oznakowane. Wszystkie wejścia, zarówno na teren fermy, jak i w jej obrębie, powinny być poprzedzone matami dezynfekcyjnymi. Wjazd dla samochodów powinien wymuszać przejazd przez basen lub łuk dezynfekcyjny. Dla osób odwiedzających fermę wymagany okres karencji, bez uprzedniego kontaktu z innymi fermami to minimum 2 dni.
Każda z osób wchodzących na teren fermy, ma obowiązek kąpieli oraz zmiany odzieży i obuwia. Prysznice powinny być tak usytuowane, aby „wymuszały” kąpiel.
Każda z wizyt powinna być odnotowana w książce wizyt z uwzględnieniem następujących informacji: imię, nazwisko, PESEL, firma reprezentowana, cel wizyty, data wizyty, data i miejsce ostatniego kontaktu ze zwierzętami. Dzięki tym informacjom w przypadku problemów zdrowotnych na fermie, łatwiej jest je zidentyfikować i wykryć źródło zakażenia.

Kwarantanna, całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste
Wprowadzanie nowych zwierząt do stada stanowi największe ryzyko sanitarne dla każdego typu ferm. Z tego względu zaleca się przeprowadzenie kwarantanny. Celem kwarantanny jest monitoring statusu zdrowotnego zwierząt wprowadzanych do stada. W przypadku knurów rozpłodowych wprowadzanych do stacji pozyskiwania nasienia, wysoki status zdrowotny i jego potwierdzenie jest niezwykle istotne. Budynek kwarantanny jest jedynym w całym cyklu produkcyjnym Stacji Unasieniania Loch (SUL), w którym można pracować systemem całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste.
Budynek kwarantanny powinien być oddalony od fermy minimum 500 metrów, Warunki i wymagania, które należy uwzględniać wprowadzając nowe zwierzęta do stada są następujące:
– Nie łączyć zwierząt pochodzących z różnych ferm
– Nie wprowadzać zwierząt o gorszym statusie zdrowotnym niż obecny na fermie
– Znać status sanitarny fermy, z której pochodzą zwierzęta
– Personel obsługujący kwarantannę powinien być inny, niż stali pracownicy fermy
– Odzież, obuwie, sprzęty, materiały weterynaryjne powinny być tylko i wyłącznie przeznaczone do użytku w budynku kwarantanny
– Kwarantanna powinna mieć oddzielny system zadawania paszy oraz niezależny kanał gnojowy.

W okresie przebywania zwierząt w budynku kwarantanny należy przeprowadzić obowiązkową diagnostykę weterynaryjną (Dz.U.04.100.1017 oraz Dz.U. Nr 69, poz. 625), oraz obserwację zwierząt (pobranie paszy, nietypowe zachowania, kaszel, itp.). Okres odosobnienia powinien trwać minimum 30 dni, Częstą praktyką jest wydłużenie okresu odosobnienia do 60 dni i przeprowadzenie aklimatyzacji np. wprowadzając do budynku lochę lub knura przeznaczonego do wybrakowania. W ten sposób nowe zwierzęta „zapoznają się” z mikroorganizmami występującymi w stadzie podstawowym. Zasadne jest wykorzystanie okresu kwarantanny na przyuczanie knurów do skoku na fantom. Okres ten powinien służyć ocenie jakości pierwszych ejakulatów. Jest to sposób i właściwy moment na uzyskanie pewności, co do stanu zdrowia i sprawności zwierząt wprowadzanych do stada.
Jeżeli z przyczyn organizacyjnych nie jest możliwe, by kwarantannę obsługiwał odrębny personel, należy pamiętać o tym, żeby pozostawić ten budynek jako ostatni do obsługi każdego dnia. Po zakończeniu pracy w chlewni głównej, należy zmienić odzież i obuwie, a następnie wykonać potrzebne zabiegi w kwarantannie: sprzątanie, zadawanie paszy, przyuczanie do skoków, pobieranie prób krwi, itd.
Praktycznym rozwiązaniem jest stosowanie odzieży i butów w różnych kolorach do pracy w chlewni; innych niż do pracy w budynku kwarantanny. Również sprzęty: wiadra, szufle, szczotki, można oznaczyć różnymi kolorami. Po zakończeniu okresu kwarantanny i przeprowadzeniu zwierząt do budynku głównego, należy przeprowadzić dokładne czyszczenie i dezynfekcję pomieszczeń, zgodnie z ww. zasadami, i odczekać, co najmniej tydzień, zanim wprowadzi się następną partię zwierząt.

Program zdrowotny
W pełnym programie bioasekuracji, który uwzględnia omówione powyżej zagadnienia oraz ryzyko sanitarne według sposobu przenoszenia patogenów (Tab. 2), bardzo ważne jest ustalenie i realizowanie zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii obsługującego fermę pełnego programu szczepień i zabiegów. Głównym celem programu zdrowotnego jest monitoring i kontrola statusu zdrowotnego stacji inseminacji/fermy, tak by możliwie szybko wykryć potencjalne choroby.
W stacjach inseminacji odizolowanych i z prawidłowo realizowanym programem bioasekuracji, szczepienia należy dobrać zgodnie ze stanem zdrowia zwierząt, a przede wszystkim zgodnie z chorobami obecnymi na danym obszarze. Wszelkie zabiegi przeprowadzone i zaplanowane należy rejestrować. Obowiązkowa jest okresowa kontrola knurów rozpłodowych w kierunku następujących chorób: Aujeszkyego, brucelozy, klasycznego pomoru świń – 25% stada co 3 miesiące. W sumie, raz w roku wszystkie zwierzęta muszą być przebadane na obecność wymienionych chorób, analitykę należy zlecić odpowiednim laboratoriom diagnostycznym. W zakresie kontroli i zapobiegania zespołowi rozrodczo-oddechowemu (PRRS) w stacjach inseminacji, stosuje te same środki, co w przypadku choroby Aujeszkyego. Dodatkowo, dla obu chorób, zaleca się wykonanie analiz serologicznych dwiema technikami: ELISA i PCR, celem uniknięcia zafałszowania wyników.

Utylizacja odpadów
Niezmiernie ważne jest, aby kontener na odpady znajdował się poza obszarem fermy. Pozwala to uniknąć wjazdu samochodów służb komunalnych na teren obiektu. Bardzo ważne jest też, wręcz niezbędne, zorganizowanie systemu usuwania zwierząt padłych, tak by nie zagrażały one zdrowiu zwierząt na fermie.

Nawet w najlepiej zaplanowanym programie bioasekuracji najsłabszym ogniwem jest człowiek, dlatego niezbędne jest przeszkolenie wszystkich pracowników w zakresie powziętych procedur oraz kontrola ich przestrzegania.

Facebook IconYouTube Icon