Flags

Porady

Jakie powinno być oświetlenie w chlewni?11.09.2014

Źródło: Trzoda Chlewna

www.trzoda-chlewna.com.pl

Robert Szulc
Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa
Oddział Poznań

Jakie powinno być oświetlenie w chlewni?

Oświetlenie ma ogromne znaczenie w życiu i rozwoju prawie wszystkich organizmów żywych na Ziemi. W tym człowieka i zwierząt. Promieniowanie słoneczne (naturalne) ma kolosalne znaczenie dla przebiegu procesów metabolizmu w organizmie, zwiększa zużycie tlenu, a w konsekwencji poprawia funkcjonowanie układu pokarmowego i oddechowego. Poniższy artykuł przybliża zagadnienia odpowiedniego światła w chlewni, ale także uczula na błędy jakie mogą być w tej kwestii popełniane w budynku inwentarskim.

Na wstępie lektury poniższego artykułu kilka słów wprowadzenia do zagadnienia związanego ze światłem. Światło to potocznie nazywana widzialna część promieniowania elektromagnetycznego, czyli promieniowanie widzialne odbierane przez siatkówkę oka. Precyzyjne ustalenie zakresu długości fal elektromagnetycznych dla ludzi niestety nie jest tak łatwe, gdyż wzrok każdego człowieka charakteryzuje się nieco inną wrażliwością, mimo to przyjmuje się graniczne wartości w zakresie 380-780 nm. W naukowym ujęciu jednak definicja światła jest szersza, z tego względu, że nie tylko fale widzialne, ale i sąsiednie zakresy, czyli promieniowanie ultrafioletowe i podczerwone można obserwować i mierzyć. Dość istotną wielkością fizyczną określającą ilość światła wychodzącego ze źródła światła w ściśle określonym kierunku jest światłość [I]. Jest to stosunek strumienia świetlnego [Φ], wysyłanego przez źródło światła do elementarnego kąta bryłowego [ω] zawierającego dany kierunek (wartości tego elementarnego kąta).

Drugą ważną jednostką miary strumienia świetlnego jest lumen (lm). Jest to strumień świetlny wysłany w jednostkowy kąt bryłowy (steradian) przez izotropowe punktowe źródło światła o światłości jednej kandeli umieszczone w wierzchołku tego kąta.

1 lm = 1 cd•sr

Na koniec przybliżenie jednostki natężenia oświetlenia – jako najistotniejszej i najczęściej wykorzystywanej jednostki w omawianiu zagadnienia oświetlenia pomieszczeń. Jest to luks (lx). Określany jest on jako oświetlenie wywołane przez równomiernie rozłożony strumień świetlny o wartości równej 1 lumena padający na powierzchnię 1m2, a więc: 1 lx = 1 lm/m2.

1 lx = 1 cd•sr•m-2

Wpływ światła na zwierzęta
Oświetlenie dzieli się na sztuczne i naturalne. Energia słoneczna jak wiadomo wpływa stymulująco na prawidłowy rozwój organizmów, a w szczególności młodych osobników. Ogromne znaczenie wynika przede wszystkim z faktu, iż dzięki przenikaniu promieniowania słonecznego przez skórę, wytwarzana jest witamina D, która odgrywa bardzo ważną rolę w prawidłowym rozwoju, przede wszystkim kośćca, wpływając na jego solidność i trwałość, dając tym samym niezwykle ważny element budowy i dalszego rozwoju organizmu. Długość dnia świetlnego wpływa m.in. na występowanie rui u loch, na ich zachowanie, rozwój i stan zdrowia. Właściwe oświetlenie pomieszczeń inwentarskich korzystnie wpływa na ogólny rozwój i samopoczucie zwierząt ich oraz obsługi.
Jednak w literaturze można wyczytać, iż prowadzono badania u rolników bawarskich wykorzystujących od maja do września skrócony czas oświetlenia w chlewni rozpłodowej. Najczęściej stosowaną metodą było zaciemnianie okien i stosowanie oświetlenia sztucznego o natężeniu 250 – 300 luksów. Przykładowo w pierwszym tygodniu maja czas oświetlenia wynosi 11 godzin, w kolejnych tygodniach skracany jest o 10 minut. Pod koniec września czas sztucznego oświetlenia wynosi już tylko 7,5 godzin. Program załączania oświetlenia sterowany jest komputerem. Stosując powyższe rozwiązanie udało się obniżyć udział loch nieskutecznie zapłodnionych w całym stadzie z 14,9% do 7,2%. W Niemczech obowiązujące normy zakładają intensywność oświetlenia na poziomie 80 lx w strefie bytowania zwierząt. Zaleca się tak rozmieszczać okna w nowo konstruowanych budynkach, aby uzyskać równomierne rozdzielenie światła w obrębie, w którym bytują zwierzęta. Przeprowadzone badania wykazały, że jednak nie jest możliwe uzyskanie idealnie równomiernego rozkładu oświetlenia w całym pomieszczeniu, czego domaga się zgodnie z zasadami dobrostanu. Wyniki tych badań wykazały ponadto, że duża powierzchnia okien i wpadające światło prowadzi do nagrzewania się chlewni. W tej sytuacji, podwyższająca się temperatura wewnątrz budynku powoduje zwiększone zużycie wody, celem złagodzenia stresu cieplnego (zwanego też temperaturowym). Szczególnie uciążliwe okazują się obszary usytuowane w najbliższym sąsiedztwie okien, gdzie nie tylko temperatura jest wysoka, ale też natężenie światła dochodzi do 1000 lx.
Poza tym przy intensywniejszym oświetleniu stwierdzono większą aktywność ruchową, lepsze spożycie pasz oraz wcześniejszą aktywność płciową loszek. Mimo to, warunki oświetleniowe mają jednak znaczący wpływ na lochy, gdyż zbyt mała ilość światła może doprowadzić do braku ciepła dla zasuszanych samic i w skrajnej sytuacji spowodować utratę płodu.
Projektując chlewnie lub inne pomieszczenia inwentarskie związane bezpośrednio lub pośrednio z chowem zwierząt należałoby wiedzieć w takim razie jak dobrze zaprojektować budynki i otwory okienne – stanowiące podstawowe źródło oświetlenia naturalnego. Otóż najkorzystniejszą metodą jest oszacowanie stosunku powierzchni okien do powierzchni podłogi budynku inwentarskiego. Przyjmuje się, że naturalne oświetlenie wnętrza powinno wynosić 1% jasności zewnętrznej. W tabeli 1 zaprezentowane zostały najważniejsze pomieszczenia i tak: stosunek powierzchni okien do podłogi powinien wynosić 1:10 w pomieszczeniach technicznych i socjalnych. Korytarze paszowe, stanowiska dla loch, knurów, prosiąt – powinny charakteryzować się stosunkiem powierzchni okien do podłogi jak 1:15. Z kolei natężenie oświetlenia zawierać się powinno w granicach od 50 lx (tuczarnie, warchlakarnie, pomieszczeń zagrodowe) – do 200 lx (dla loch luźnych, knurów, pomieszczenie socjalne). W żadnym wypadku niedozwolone jest trzymanie zwierząt w ciągłej ciemności, jak i też w nieprzerwanym oświetleniu, natomiast w okresie zimowym, przy braku dostatecznego oświetlenia naturalnego należy stosować dodatkowe źródła oświetlenia sztucznego w godzinach 9-17. Sztuczne oświetlenie musi funkcjonować przez minimum 8 godzin dziennie z natężeniem minimum 40 lx. Dodatkowo musi być zainstalowane światło dostępne w każdej chwili (stałe lub przenośne), wystarczająco silne, aby można było sprawdzać świnie o dowolnej porze.

Jak wiadomo, w chowie trzody chlewnej niezwykle ważna jest także kwestia ograniczenia sytuacji stresogennych. Takim dodatkowym źródłem stresu może być transport zwierząt, ich załadunek oraz przepędzanie do ogłuszania. Instytut Higieny Zwierząt i Weterynarii w Hanowerze opracował etologiczną koncepcję przepędzania i ogłuszania trzody, przewidującą ograniczenie czasu trwania stresu. Według tej metody, pomieszczenie ubojni jest oddzielone w sposób nie tylko dźwiękoszczelny od poczekalni i korytarza przepędowego, ale też droga poruszania się trzody w korytarzu prowadzącym do poczekalni i ubojni jest jasno oświetlona, bez zacienionych miejsc.

Wskazówki techniczne
Bardzo często obserwuje się brak zainteresowania u rolnika lampami i żarówkami nierzadko wiele miesięcy nieczyszczonych, brudnych. Pomieszczenia inwentarskie przecież charakteryzują się znacznym zapyleniem, kurzem, który osiadając na lampach zmniejszają ich skuteczność oświetlenia, ciągle przy tym samym zużyciu energii. Korzystając z oświetlenia lampowego bezwzględnie powinno się pamiętać o zaleceniu mówiącym, aby szczególnie w pomieszczeniach inwentarskich przy wszelkiego typu żarówkach, promiennikach stosować oprawy ochronne stosować osłony i klosze na lampach, mających zabezpieczyć zwierzęta oraz pracujących tam ludzi przed ewentualnym rozpryskiem gorącego szkła w przypadku stłuczenia, przepalenia lub innego losowego zdarzenia i tym samym poparzeniem, okaleczeniem lub zapaleniem ściółki lub słomy.
Rynek oferuje szeroką gamę wszelkiego typu lamp i żarówek, jednak warto wiedzieć, że światło lamp fluoroscencyjnych jest 7 razy efektywniejsze w porównaniu ze zwykłymi żarówkami, ale nakłady inwestycyjne na ich zakup jest niestety wyższy.
Oświetlenie może być sterowane ręcznie (przez człowieka) lub automatycznie z wykorzystaniem sterowników, umożliwiających m.in. pomiar i regulację czasu oświetlenia wybranych pomieszczeń, zmianę natężenia światła, zaprogramowania długości dnia świetlnego. Coraz częściej stosuje się także przy współpracy z komputerem symulację dnia i świtu oraz zdalnego sterowania na odległość.

Na zakończenie wydaje się słusznym przypomnienie także, iż promieniowanie słoneczne niesie ze sobą również niezwykle cenną energię cieplną, której z okresie od późnej jesieni do wczesnej wiosny zazwyczaj wszystkim brakuje. Dlatego też duże otwory okienne i dachowe umożliwiające przepuszczanie dużej ilości światła stanowią niezwykle ważny element konstrukcyjny każdego budynku, jednak zalecane jest stosowane jest jak wykazano powyżej, zgodnie z zaleceniami i wytycznymi.

1. Lampy dogrzewające także pełnią rolę lokalnego oświetlenia
2. Odpowiednio oświetlona chlewnia stwarza dobre warunki i zwierzętom, i ludziom
3. Lampy, żarówki powinny być czyste i zabezpieczone

Facebook IconYouTube Icon